«Είναι καιρός να δείξομε εις τον κόσμο ότι εάν η διεθνής διπλωματία είναι ΑΔΙΚΟΣ και εν πολλοίς άνανδρος, η Κυπριακή ψυχή είναι γενναία. Εάν οι δυνάσται μας δεν θέλουν να αποδώσουν την λευτεριά μας, μπορούμε να την διεκδικήσουμε με τα ίδια μας τα χέρια και με το ΑΙΜΑ μας!».
Φέτος, συμπληρώνονται εβδομήντα ένα χρόνια από την έναρξη του εθνικοαπελευθερωτικού ενωτικού αγώνα της πρώτης Απριλίου του 1955, με στόχο την αποτίναξη του αγγλικού ζυγού και την ένωση της Κύπρου με τον υπόλοιπο εθνικό κορμό. Τα μεσάνυχτα της πρώτης Απριλίου του 1955, η Κύπρος εισέρχεται στην κορυφαία στιγμή της Ιστορίας της. Μια στιγμή που θα ταρακουνήσει το παγκόσμιο στερέωμα και θα διαρκέσει τέσσερα χρόνια.
Το πατριωτικό αυτό ξέσπασμα, αναμφίβολα δεν υπήρξε ένα τυχαίο γεγονός, αλλά προϊόν πολύχρονης και επίμονης προετοιμασίας. Ήταν η έμπρακτη δυναμική απάντηση του Κυπριακού Ελληνισμού, σε αυτούς που αγνόησαν το καθολικό αίτημα των Ελλήνων της Κύπρου όπως αυτό εκφράστηκε και διατρανώθηκε μέσα από τα συλλαλητήρια και το ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 σύμφωνα με το οποίο το 96,7% του Κυπριακού λαού αξίωνε Ένωση με την μητέρα Ελλάδα.
Υπό αντίξοες συνθήκες και με την επίσημη Ελλαδική κυβέρνηση να τηρεί φιλοαγγλική πολιτική, ο αρχηγός των Χιτών και πρωτομαχητής της ελευθερίας, στρατηγός Γεώργιος Γρίβας Διγενής, επιστρέφει στην ιδιαίτερη πατρίδα του και συγκροτεί την Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών, την ΕΟΚΑ. Η ΕΟΚΑ επιδίδεται σε έναν άνισο ένοπλο αγώνα εναντίον της βρετανικής αυτοκρατορίας, τ.
Ο Αγώνας αρχίζει
Ήταν ξημερώματα της πρώτης Απριλίου του 1955 όταν οι κυπριακές πόλεις στο σύνολο τους συγκλονίστηκαν από εκρήξεις βομβών. Ήταν το σημάδι της έναρξης ενός μακροχρόνιου και αιματηρού αγώνα του Κυπριακού Ελληνισμού για την αποτίναξη του ξένου ζυγού. Στόχος των δολιοφθορών εκείνη την νύχτα ήταν να καταδειχθεί στους βρετανούς αποικιοκράτες ότι υπήρχε μια ισχυρή και δυναμική επαναστατική οργάνωση η οποία δρούσε συλλογικά και γενικά και ότι οι ενέργειες δεν ήταν αποτέλεσμα μεμονωμένων ατόμων ή ομάδων.
Ως προς το επιχειρησιακό σκέλος στην Λευκωσία προκλήθηκαν σοβαρές ζημιές σε κυβερνητικά κτίρια, κυριότερη των οποίων η έκρηξη στον Ραδιοφωνικό Σταθμό Κύπρου (ΡΙΚ). Το όργανο της βρετανικής προπαγάνδας σίγησε για μέρες… Στην Αμμόχωστο προκλήθηκαν εκρήξεις σε βρετανικό στρατιωτικό καταυλισμό, με εκτεταμένες ζημιές, ενώ στην Λεμεσό τα παλικάρια της ΕΟΚΑ τοποθέτησαν τρεις βόμβες στον κεντρικό αστυνομικό σταθμό και άλλες δυο στον σταθμό του Αγίου Ιωάννου. Επιθέσεις σημειώθηκαν και στο δικαστικό μέγαρο Λάρνακας, σε οικίες βρετανών αστυνομικών στην πόλη, καθώς και στο αρχηγείο αστυνομίας.
Η πρώτη αντίδραση των Άγγλων ήταν η έκδοση επίσημης ανακοίνωσης που χαρακτήριζε τις ενέργειες των αγωνιστών ως «πράξεις βίας» οι οποίες διεπράχθησαν από «δυναμιτιστές». Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε (φυσικά…) το κομμουνιστικό κόμμα Κύπρου, ΑΚΕΛ, το οποίο με προκήρυξη του χαρακτήριζε τους μαχητές της ΕΟΚΑ «τραμπούκους, δυναμιτιστές και ψευτοδιγενήδες»!
Αμέσως μετά τις πρώτες επιθέσεις, ο αρχηγός Γεώργιος Γρίβας συνέταξε το «γενικό σχέδιο ενέργειας» για την άμεση επέκταση των επιθετικών ενεργειών. Έχοντας υπόψιν ότι η ΕΟΚΑ προσέλκυε συνεχώς πολλούς νέους, οι οποίοι εμφορούνταν από υψηλό πατριωτικό φρόνημα, η προσβολή στόχων αυξήθηκε εντυπωσιακά. Χαρακτηριστικά παραδείγματα: η προσβολή των συγκοινωνιών και επικοινωνιών, όπως οι ανατινάξεις γεφυρών, οι επιθέσεις εναντίον νευραλγικών αγγλικών στόχων με την χρήση χειροβομβίδων και η τοποθέτηση ωρολογιακών εκρηκτικών μηχανισμών.
Ο Αγώνας γενικεύεται
Ενώ στο νησί τα πράγματα άρχισαν να οξύνονται, η ΕΟΚΑ προβαίνει σε μια από τις πλέον εντυπωσιακές ενέργειες της στις 25 Μαΐου του 1955. Η οργάνωση τοποθέτησε ωρολογιακή βόμβα στον κινηματογράφο «ΠΑΛΛΑΣ» στην Λευκωσία, ακριβώς κάτω από το κάθισμα του κυβερνήτη Robert Armitage. Ακολούθησε εκκωφαντική έκρηξη στις 11.10μμ, όπως ο κυβερνήτης είχε αποχωρήσει δέκα λεπτά νωρίτερα.
Στις 19 Ιουνίου του 1955 η ΕΟΚΑ ξαναχτυπά! Στόχοι της αστυνομικοί σταθμοί με χρήση χειροβομβίδων, δυο βρετανικά εντευκτήρια στην Λευκωσία, καθώς και η οικία του βρετανού αντισυνταγματάρχη στην Λάρνακα. Στις 22 Ιουνίου ομάδα οκτώ αγωνιστών στην ορεινή περιοχή Πιτσιλιάς, εκτελεί την πρώτη αποστολή κρούσης. Η αντάρτικη ομάδα προσέβαλλε τον αστυνομικό σταθμό του χωριού Αμίαντος, φονεύοντας τον επικεφαλής Βρετανό λοχία και τραυματίζοντας βαριά έναν αστυνομικό. Η επίθεση αυτή τόνωσε το ηθικό του Κυπριακού Ελληνισμού και διέλυσε την εντύπωση ότι ο πάνοπλος κατά γενική ομολογία εχθρός είναι ανίκητος.
Ο αρχηγός Διγενής σύντομα θα οργανώσει συστηματικά και θα μοιράσει συγκεκριμένες αποστολές στους αντάρτες του. Έτσι, αφού η ΕΟΚΑ προνόησε για την αποθήκευση τροφίμων και πολεμοφοδίων σε ορεινά κρησφύγετα, προς εξασφάλιση αυτάρκειας σε περίπτωση αποκλεισμού, οι αντάρτικες ομάδες διαχωρίστηκαν σε ομάδες ορεινών ανταρτών και ομάδες δολιοφθορών πόλεων και υπαίθρου. Μέχρι το 1956, όλη η Κύπρος διέθετε ανά περιοχή, οργανωμένες ομάδες της ΕΟΚΑ, οι οποίες εκτελούσαν επιχειρήσεις. Μια από αυτές τις ομάδες ήταν και αυτή του υπαρχηγού της ΕΟΚΑ Γρηγόρη Αυξεντίου, η οποία θα δρούσε στη βόρεια πλευρά του Πενταδάκτυλου.
Οι αγγλικές δυνάμεις στην Κύπρο μετά από αλλεπάλληλες επιθετικές ενέργειες των Κυπρίων αγωνιστών, ενισχύονταν συστηματικά. Η αγγλική διοίκηση βρισκόταν εν συγχύσει και προσπαθούσε να ελέγξει κάπως την κατάσταση. Έτσι, αρχές του 1956, ο αριθμός των Βρετανών στρατιωτών στην Κύπρο άγγιξε τις δεκαπέντε χιλιάδες. Η οργάνωση προβαίνει αιφνιδιαστικά σε επιχειρήσεις απόκτησης οπλισμού από αγγλικά οχυρά, δολοφονίες υψηλών στελεχών του βρετανικού στρατού και των συνεργατών τους Κυπρίων προδοτών και αντιμετωπίζει επιτυχημένα το ανηλεές κυνηγητό στα βουνά του Πενταδάκτυλου από άγγλους κομάντος.
Η ΕΟΚΑ απαντούσε ακαριαία στις επιχειρήσεις των βρετανών κατακτητών, προσβάλλοντας στρατιωτικές αποθήκες, μεταλλεία, αστυνομικούς σταθμούς και περιπόλους. Το ηθικό των Άγγλων άρχισε να κάμπτεται. Η οργάνωση σε μια από τις ανακοινώσεις της αναφέρει χαρακτηριστικά μεταξύ άλλων: «…Οι Άγγλοι τότε μόνον να μείνουν εις την Κύπρο, όταν πέσουν και οι 450.000 Ελλήνων. Αλλά τότε πρέπει να ξέρουν ότι θα πέσουν και 450.000 Άγγλων…».
Η μαθητική εξέγερση
Η νεολαία με πρωτοστάτες τους μαθητές εξεγέρθηκε και ο πετροπόλεμος με τους κατακτητές και οι συμπλοκές στους δρόμους της Λευκωσίας και των άλλων πόλεων ήταν καθημερινό φαινόμενο. Στις 15 Νοεμβρίου του 1955, μαθητές γυμνασίων της Λευκωσίας συνωθήθηκαν σε διαδήλωση, αντιδρώντας στην καταδίκη του αγωνιστή Μιχάλη Καραολή σε θάνατο. Οι στρατιώτες και οι αστυνομικοί έριξαν δακρυγόνα και οι μαθητές αντέδρασαν με αυτοσχέδιες βόμβες και πέτρες. Κύπριοι έφηβοι, κατ’ ουσίαν άοπλοι, επιτέθηκαν κατά βρετανών και αφού εγκλώβισαν τον αντισυνταγματάρχη Joseph Chamberlain, τον ξυλοκόπησαν άγρια.
Πρέπει να σημειωθεί πως σε αυτό το ξέσπασμα του Κυπριακού Ελληνισμού, οι Άγγλοι απάντησαν με μαζικές συλλήψεις, άγρια βασανιστήρια αγωνιστών, ψυχρές εκτελέσεις μαθητών, δολοφονίες με άνανδρα μέσα (π.χ. ολοκαύτωμα Αυξεντίου) και με καταδίκη εις θάνατον δια απαγχονισμού πολλών μαχητών.
Η περίοδος 1955–1959 αποτέλεσε ένα ισχυρό ράπισμα στο πρόσωπο της περιβόητης βρετανικής αυτοκρατορίας και απόδειξη πως οι απανταχού Έλληνες αγωνίζονται μέχρι την τελευταία ρανίδα του αίματος τους για την ελευθερία τους και την εθνική τους αξιοπρέπεια. Βέβαια, ο αγώνας για την Ένωση της Κύπρου με την μάνα Ελλάδα, προδόθηκε από τους πολιτικούς ηγέτες, οι οποίοι δεν τόλμησαν να αξιώσουν τελικά, με δυναμικό τρόπο, την ευόδωση του πόθου κάθε Έλληνα Κυπρίου. Οι συμφωνίες του 1960 με την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, της παροχής δικαιωμάτων στην Τουρκία ως εγγυήτριας δύναμης στην Κύπρο και οι ύπουλες μεθοδεύσεις των Αγγλοαμερικανών, με την ανοχή του Μακαρίου, υπονόμευσαν συστηματικά την Ιδέα της Ένωσης.
Ο Κυπριακός Ελληνισμός σήμερα έχει εισέλθει σε μια φάση ύπνωσης και εφησυχασμού πιστεύοντας στο «εφικτό». Σε αυτό τον έχουν συνηθίσει να πιστεύει οι δοσίλογοι ηγέτες του. Πάντα όμως υπάρχει μια μαγιά, ένας μικρός αριθμός υγιών πατριωτών που αντιστέκονται, αγωνίζονται και βαδίζουν στον δρόμο του ΑΙΜΑΤΟΣ και της ΤΙΜΗΣ, προσπαθώντας να αφυπνίσουν συνειδήσεις.