Απόσπασμα από την μνημειώδη ομιλία του Αλεξάντρ Σολζενίτσιν στο Χάρβαρντ το 1978:
«Χάνουμε το πιο πολύτιμο κτήμα μας: την πνευματική μας ζωή. Στην Ανατολή, αυτή καταστρέφεται από τις ίντριγκες και τις μηχανορραφίες του κυβερνώντος κόμματος. Στη Δύση, την πνίγουν τα εμπορικά συμφέροντα. Αυτή είναι η πραγματική κρίση. Η διαίρεση στον κόσμο είναι λιγότερο τρομερή από την ομοιότητα της αρρώστιας που μαστίζει τα κύρια τμήματά του.
Αν είχε δίκαιο ο ανθρωπισμός που υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος γεννιέται για να είναι ευτυχισμένος, δεν θα γεννιόταν για να πεθαίνει. Εφόσον το σώμα του είναι καταδικασμένο να πεθάνει, η αποστολή του στη γη προφανώς θα πρέπει να έχει μια πιο πνευματική φύση. Δεν μπορεί να είναι η απεριόριστη απόλαυση της καθημερινής ζωής. Δεν μπορεί να είναι η αναζήτηση των καλύτερων τρόπων να αποκτά υλικά αγαθά κι έπειτα χαρωπά να τα εκμεταλλεύεται στο μέγιστο. Θα πρέπει να είναι η εκπλήρωση ενός μόνιμου, σοβαρού καθήκοντος για να γίνει το ταξίδι της ζωής του μια εμπειρία ηθικής αύξησης, έτσι ώστε να αφήνει κανείς τη ζωή καλύτερος άνθρωπος απ’ ό,τι την άρχισε. Είναι επιτακτική ανάγκη να αναθεωρήσουμε τον κατάλογο των γενικών ανθρωπίνων αξιών. Μόνο η εκούσια, εμπνευσμένη αυτοσυγκράτηση μπορεί να ανυψώσει τον άνθρωπο πάνω από το παγκόσμιο ρεύμα του υλισμού.
Θα ήταν οπισθοδρόμηση να προσκολληθούμε σήμερα στις αποστεωμένες φόρμουλες του Διαφωτισμού. Ο κοινωνικός δογματισμός μας αφήνει τελείως απροστάτευτους μπροστά στις προκλήσεις των καιρών μας.
Ακόμη κι αν γλιτώσουμε την καταστροφή από πόλεμο, οι ζωές μας θα πρέπει να αλλάξουν αν θέλουμε να σώσουμε τη ζωή από την αυτοκαταστροφή. Δεν μπορούμε να αποφύγουμε την αναθεώρηση των θεμελιωδών ορισμών της ανθρώπινης ζωής και της ανθρώπινης κοινωνίας.
Είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος είναι υπεράνω όλων; Δεν υπάρχει Υπέρτατο Ον πάνω από αυτόν; Είναι δίκαιο να καθορίζεται η ζωή του ανθρώπου και οι δραστηριότητες της κοινωνίας κατά κύριο λόγο από την υλική αύξηση; Είναι επιτρεπτό να προάγουμε την αύξηση αυτή προς ζημία της πνευματικής μας ακεραιότητας;
Αν ο κόσμος δεν έχει φθάσει στο τέλος του, έχει πλησιάσει σε μια μεγάλη καμπή της ιστορίας, ίσης σημασίας με τη στροφή από τον Μεσαίωνα στην Αναγέννηση. Θα απαιτήσει από μας μια πνευματική άνοδο, θα πρέπει να ανυψωθούμε σε ένα νέο ύψος όρασης, σε ένα νέο επίπεδο ζωής, όπου η υλική μας υπόσταση δεν θα φέρει την κατάρα του Μεσαίωνα, αλλά, ακόμη σημαντικότερο, η πνευματική μας φύση δεν θα ποδοπατείται όπως στη Σύγχρονη εποχή.
Η άνοδος αυτή θα είναι παρόμοια με την άνοδο στο επόμενο ανθρωπολογικό στάδιο. Δεν μας απομένει κανένας άλλος δρόμος, παρά μόνο προς τα άνω.»