Ο Κόδρος υπήρξε ο τελευταίος βασιλιάς της αρχαίας Αθήνας. Τον 11ο αιώνα π.Χ. διαδέχτηκε στον θρόνο τον πατέρα του, τον Μέλανθο. Η χρονική συγκυρία ήταν δυσμενής για τους Αθηναίους, καθώς οι εγκατεστημένοι στην Πελοπόννησο τότε Δωριείς, αντιμετώπιζαν το πρόβλημα της ξηρασίας στις πόλεις τους. Συνεπώς, οι επεκτατικές βλέψεις προς τα εύφορα εδάφη της Αττικής, ήταν έντονες.
Προτού αρχίσουν να εκστρατεύουν, επέλεξαν να λάβουν συμβουλή από το μαντείο των Δελφών. Ο χρησμός ανέφερε ότι η εκστρατεία θα πετύχαινε τον στόχο της, εάν κατά την διάρκεια των εχθροπραξιών αποφεύγονταν ο σκοτωμός του βασιλιά της Αθήνας. Τα λόγια αυτά από το μαντείο, διαβιβάστηκαν ως διαταγή σε κάθε Πελοποννήσιο στρατιώτη, ενώ η πληροφορία αυτή διέρρευσε και έφτασε μέχρι την Αθήνα. Ο Κόδρος βρισκόταν προ ενός σοβαρού ηθικού ζητήματος: εάν επιζούσε, η πόλη του θα υποδουλωνόταν στους Δωριείς. Ο μόνος τρόπος για να αποφευχθεί αυτό το ενδεχόμενο, ήταν να έβρισκε ο ίδιος τον θάνατο. Ο χρόνος πίεζε ασφυκτικά, καθώς οι αντίπαλοι είχαν ήδη εισβάλλει στην Αττική και είχαν στρατοπεδεύσει πλησίον της πόλεως.
Ο Κόδρος επέλεξε να θυσιαστεί για την πόλη του. Ντύθηκε με κουρέλια για να μοιάζει με χωρικό και ξεκίνησε να μαζεύει ξύλα. Ήθελε να πλησιάσει στο αντίπαλο στρατόπεδο και να αναμετρηθεί με τους Πελοποννήσιους, ώστε να βρει ηρωικό θάνατο. Επιτέθηκε σε δύο στρατιώτες, και επάνω στην μάχη κατάφερε να σκοτώσει τον έναν με το δρεπάνι του. Όμως, ο άλλος στρατιώτης κατάφερε να τον πλήξει θανάσιμα. Όταν οι Αθηναίοι έμαθαν το τέλος του βασιλιά τους, έστειλαν κήρυκα στο στρατόπεδο των Δωριέων, και ζήτησαν να παραλάβουν την σωρό για να θάψουν τον Κόδρο. Ο θάνατος αυτός επέτυχε την ματαίωση της εκστρατείας των Πελοποννήσιων, καθώς ενδεχόμενη συνέχισή της θα πήγαινε ενάντια στον χρησμό του μαντείου των Δελφών. Έτσι, οι επιτιθέμενοι αποσύρθηκαν στα Μέγαρα.
Μετά από την ηρωική αυτή θυσία, οι Αθηναίοι για να τιμήσουν τον Κόδρο, δεν επέτρεψαν σε κανέναν άλλον να φέρει τον τίτλο του βασιλιά. Αιώνες μετά, έστειλαν στους Δελφούς ένα άγαλμα με την μορφή του (έργο του Φειδία), με αφορμή την μεγάλη νίκη κατά των Περσών στην μάχη του Μαραθώνα. Μετά τον θάνατο του Κόδρου, οι ευγενείς ανέλαβαν την εξουσία, και το αθηναϊκό πολίτευμα σταδιακά μετασχηματίστηκε σε αριστοκρατικό.