Συγκλονιστική είναι η μαρτυρία για την τύχη των τραυματιών που καταγράφει στα απομνημονεύματά του ο λοχίας της 9ης Μεραρχίας Κωνσταντίνος Ι. Πολίτης, ο οποίος επισημαίνει χαρακτηριστικά πως «έξω πτώματα ήσαν πολλά και πολλοί τραυματίες βογκούσαν και ζητούσαν βοήθεια. Πώς όμως να τους βοηθήσης, με τι τρόπο; Όσοι φώναζαν τους έμπηγαν (σ.σ. οι Τούρκοι στρατιώτες) το μαχαίρι στο λαιμό και τελείωναν».
Θα πρέπει να επισημανθεί πάντως ότι η παράδοση ενός Έλληνα στρατιώτη στις εχθρικές δυνάμεις δεν συνεπαγόταν πάντοτε τη μεταφορά και αιχμαλωσία του σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Αυτό προκύπτει και από το ημερολόγιο του πτέραρχου Εμμανουήλ Κελαϊδή, που συμμετείχε ως οπλίτης του 7ου Συντάγματος Πεζικού της 5ης Μεραρχίας στις επιθετικές επιχειρήσεις του Ιουνίου – Ιουλίου 1921. Πρόκειται για πρόσωπο αξιόπιστο, το οποίο σταδιοδρόμησε στην Αεροπορία φτάνοντας μέχρι και τη θέση του Αρχηγού ΓΕΑ. Σύμφωνα, λοιπόν, με αυτόν, στην περιοχή του Ουτς Σεράι: «Μετά την μάχην ευρέθημεν προ του εξής φρικιαστικού θεάματος: 15-20 στρατιώται οι οποίοι είχον συλληφθή αιχμάλωτοι, είχον τεθεί σε σειρά, γυμνοί και με κομμένα τα γεννητικά των όργανα».
Προτιμούσαν να τους σκοτώνουν παρά να συλλαμβάνονται
Ήταν πολύ συνηθισμένη πρακτική των Τούρκων να μη συλλαμβάνουν αιχμαλώτους, αλλά να τους σκοτώνουν. Σχετικά με τη συμπεριφορά των Τούρκων οπλιτών απέναντι στους Έλληνες τραυματίες, ενδεικτικά είναι τα όσα σημειώνει ο συνταγματάρχης Παναγιωτάκος σε Έκθεση Πεπραγμένων του, για τις στρατιωτικές μας επιχειρήσεις σε βάρος τσετών τον Απρίλιο του 1922:
«Ούτω καθ’ όλον σχεδόν το μήκος της στενωπού υπήρχον πτώματα Στρατιωτών μας, γράφει. Πάντα ήσαν άταφα, τελείως απογυμνωμένα. Πάντα σχεδόν έφερον απανθρώπους κακώσεις. Προφανώς ούτοι, τραυματίαι όντες υπεβλήθησαν εις ακατανομάστους βασάνους. Εις υπόγειον οικίας του χωρίου Σούλια ευρέθησαν δύο πτώματα Στρατιωτών μας κρεουργημένα. Μαζική εξόντωση. Η θανάτωση, λοιπόν, Ελλήνων αιχμαλώτων και τραυματιών ήταν μια πάγια τακτική, που πολύ συχνά πραγματοποιούνταν με βάναυσο και απάνθρωπο τρόπο.
Συγκλονιστική είναι η μαρτυρία του καταγόμενου από την Ανατολική Θράκη Δημήτριου Καρυοφυλλάκη, ο οποίος επισημαίνει με απόλυτο τρόπο ότι: «Ούτε ένας τραυματίας δεν γλύτωσε από την κοιλάδα του Αλή-Βεράν για αιχμαλωσία». Ο προαναφερθείς τουρκομαθής Έλληνας στρατιώτης τραυματίστηκε σε μάχη και από τύχη γλίτωσε την εκτέλεση τέσσερις φορές. Ο βασικός λόγος που ο Θρακιώτης στρατιώτης επιβίωσε στην αιχμαλωσία υπήρξε η ανθρωπιστική συμπεριφορά που επέδειξε σε αυτόν ένας Τούρκος λοχίας, ο οποίος, έχοντας πληροφορηθεί τις καλές συνθήκες διαβίωσης του αιχμάλωτου αδελφού του στην Ελλάδα, θέλησε να «ευεργετήσει» κάποιον Έλληνα αιχμάλωτο.
Δεν συνάντησε κανέναν από τους 4.000 τραυματίες
Ο Πέτρος Αποστολίδης τέλος, που υπηρέτησε ως ιατρός Ελλήνων αιχμαλώτων πολέμου σε διάφορα στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Μικρά Ασία, επισημαίνει παρομοίως:
«Στην καταραμένη αυτή χαράδρα (Αλή Βεράν ή χαράδρα του Τσάλκιοϊ), μέσα στα νοσοκομειακά αυτοκίνητα βρίσκονταν λέγαν 4.000 τραυματίες. Αυτοκίνητα και τραυματίες έμειναν όλα εκεί, καθώς και όλοι οι τραυματίες της μάχης. Τι απέγιναν όλοι αυτοί; (…) Από Τούρκους άκουσαν μερικοί αιχμάλωτοι ότι αφού φύγαμε εμείς, τους συγκέντρωσαν όλους σε ένα ρέμα, τους περιέλουσαν με βενζίνα και τους έκαψαν ζωντανούς. Είναι αλήθεια; Δεν μπορώ να ξέρω; Δεν μπορώ να το ξέρω, ούτε το αποκλείω, με τον φανατισμό και την αγριότητα που είχαν. Πάντως εγώ, τον ένα χρόνο που έμεινα σαν γιατρός των αιχμαλώτων και όχι σε ένα μέρος αλλά κατά διαστήματα από τη Φιλαδέλφεια (Αλά Σεχίρ) μέχρι και το Αφιόν, δεν συνάντησα κανέναν».