Ἐχθροὺς ὁ τέμνων Γεώργιος ἐν μάχαις,
Ἑκὼν παρ’ ἐχθρῶν τέμνεται διὰ ξίφους.
Ἦρε Γεωργίου τρίτῃ εἰκάδι αὐχένα χαλκός.
Υπάρχουν Άγιοι στην Ορθοδοξία, των οποίων οι θρύλοι που τους συνοδεύουν φανερώνουν την ιδιαίτερη σχέση και αγάπη των πιστών προς αυτούς, σχέση που τους εκτείνει πέρα από τα όρια του δόγματος και τους καθιστά περισσότερο οικείους και οικουμενικούς.
Ένας από τους κυριότερους τέτοιους Αγίους είναι ο Άγιος Γεώργιος, ο οποίος συνδυάζει στοιχεία αγιοσύνης και ηρωισμού. Στην Καππαδοκία, μάλιστα, πιστεύουν ότι τα άλογα του Άι-Γιώργη, του Άι-Δημήτρη, των Αγίων Θεοδώρων και του Αγίου Μηνά τρέχουν στον ουρανό και ότι αυτά προκαλούν τις βροντές και τις αστραπές με τα πέταλά τους.
Ο λαοφιλής Άγιος Γεώργιος ο μεγαλομάρτυρας και Τροπαιοφόρος γεννήθηκε περίπου το 275 μ.Χ. στην Καππαδοκία, από γονείς χριστιανούς. Έχασε τον πατέρα του όταν ήταν δέκα χρονών και, τότε, μητέρα του τον πήρε μαζί της στην πατρίδα της την Παλαιστίνη, όπου είχε και τα κτήματα της. Όταν έγινε 18 χρονών, στρατεύθηκε στο ρωμαϊκό στρατό. Αν και νέος στην ηλικία, διεκπεραίωνε τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις τέλεια. Όλοι τον θαύμαζαν για το παράστημα του. Γι’ αυτό, γρήγορα τον προήγαγαν σε ανώτερα αξιώματα και του έδωσαν τον τίτλο του κόμη. Ο Διοκλητιανός τον εκτιμούσε πολύ, μέχρι που συγκρούστηκε μαζί του λόγω της Πίστεως του για την οποία και τελικά μαρτύρησε.
Το βασικό χαρακτηριστικό, όμως, του Αγίου Γεωργίου, φανερώνεται από το επίθετο «δρακοντοκτόνος» που του απέδωσε ο λαός. Σύμφωνα με τον θρύλο, στην επαρχία της Αττάλειας, στην πόλη Αλαγία, υπήρχε κάποιος «δράκοντας» που καθημερινά άρπαζε ανθρώπους ή ζώα. Οι κάτοικοι είχαν πανικοβληθεί και για να εξευμενίσουν το θηρίο κατέφυγαν σε ανθρωποθυσίες. Αυτό συνεχιζόταν επί πολλά χρόνια, μέχρι που ήρθε η σειρά της μονάκριβης κόρης του τοπικού άρχοντα να θυσιαστεί. Τότε ο Άγιος, έφιππος, με το δόρυ του σκότωσε τον δράκο, έσωσε την κοπέλα και ελευθέρωσε την πόλη.
Το περιστατικό αυτό φυσικά δεν προέρχεται από το σχετικό συναξάρι της 23ης Απριλίου ή τα σχετικά τροπάρια εσπερινού και όρθρου. Η ιδιότητα του δρακοντοκτόνου φαίνεται να αποδίδεται στον Άγιο μόλις τον ενδέκατο αιώνα και όχι νωρίτερα. Γράφει σχετικά η αναπληρώτρια καθηγήτρια Βυζαντινής Τέχνης, Μαρία Βασιλάκη: «Οι κατ’ εξοχήν δρακοντοκτόνοι Άγιοι στην Ανατολική Εκκλησία ήταν οι δύο Θεόδωροι, ο Τήρων και ο Στρατηλάτης. Η παλαιότερη παράσταση με τον Γεώργιο, του έκτου αιώνα, τον δείχνει ως αξιωματούχο, δηλαδή με την επίσημη και όχι με τη στρατιωτική του στολή. Δεν γνωρίζω παράσταση του ένατου αιώνα. Πάντως, μόλις τον ενδέκατο εμφανίζεται ως δρακοντοκτόνος. Πώς και γιατί αντικαταστάθηκαν οι Θεόδωροι από τον Γεώργιο είναι ένα ζητούμενο».
Όντως, ιστορικά ο Άγιος εικονίζεται αρχικά με στρατιωτική στολή και πεζός. Μέσα στους αιώνες, όμως, η μορφή του γίνεται όλο και πιο πολεμική όσο ο μεσαιωνικός Ελληνισμός αρχίζει να αντιμετωπίζει δριμύτερους εχθρούς. Έτσι, γίνεται ένοπλος, έπειτα έφιππος και τέλος καθιερώνεται πια ως δρακοντοκτόνος. Η συμβολική εικονογραφία της Εκκλησίας μας υιοθετεί αυτή την εξέλιξη ως απόδοση της θεολογίας της τελικής νίκης του αγαθού πνεύματος κατά του κακού, το οποίο εκπροσωπείται από το δράκο. Ταυτόχρονα, οι Έλληνες αξιοποιούν μια διαχρονική παράδοση του γένους για να αναστήσουν ένα μήνυμα ηρωισμού και ελπίδας απέναντι στις απειλές που τους περισφίγγουν.
Αρχαιοελληνικές αναφορές
Στην ελληνική παράδοση, δρακοντοκτόνους ήρωες έχουμε και στα προχριστιανικά χρόνια, των οποίων ο θρύλος επέζησε μετά Χριστόν στους Αγίους. Έτσι, ο Άι-Γιώργης συνεχίζει την παράδοση του ηλιακού θεού Απόλλωνα, ο οποίος σκότωσε τον Πύθωνα στους Δελφούς (από το γεγονός αυτό πήρε την επωνυμία Πύθιος, και η ιέρειά του ονομάστηκε Πυθία). Με το κατόρθωμα του επαναλαμβάνει το ηρωικό δράμα του φτερωτού Περσέα και της αλυσοδεμένης Ανδρομέδας. Η εικόνα του αναβιώνει την επική σκηνή του Βελλερεφόντη, που ιππεύοντας τον Πήγασο και κρατώντας στο δεξί του χέρι δόρυ, επιτίθεται κατά της Χίμαιρας, η οποία καταπατάται από το άλογό του.
Ο Άγιος Γεώργιος των Μπεκτασήδων
Ως δρακοντοκτόνο, τον Άγιο τον διεκδίκησε και το Ισλάμ κατά τον δέκατο τρίτο και δέκατο τέταρτο αιώνα, ονομάζοντάς τον Σαρί Σαλτίκ. Σύμφωνα με τον δικό τους θρύλο, ο Σαρί Σαλτίκ, πιστός σύντροφος του Χατζί Μπεκτάς (ιδρυτή του τάγματος των Μπεκτασήδων), έφθασε στη Βουλγαρία, σκότωσε έναν δράκο με επτά κεφάλια και απελευθέρωσε τη βασιλοπούλα.
Έτσι, ο Άγιος Γεώργιος γίνεται αγαπημένος Άγιος των μουσουλμάνων Αλεβιτών Μπεκτασήδων (μειοψηφικό δόγμα του Ισλάμ που κατά κάποιους θεωρείται αποτέλεσμα του κρυπτοχριστιανισμού). Ιδιαίτερα σε περιοχές της Θράκης, ο άγιος Γεώργιος τιμήθηκε σε πολλούς τεκέδες (αλεβίτικα μοναστήρια), αλλά και στις πολλές ορθόδοξες εκκλησίες και παρεκκλήσια του αγίου που υπάρχουν στην περιοχή απαντώνται συχνά μουσουλμάνοι που πηγαίνουν να προσευχηθούν ή να αφήσουν κάποιο τάμα. Κυρίως, όμως, προσφέρουν θυσίες ζώων, τα λεγόμενα κουρμπάνια, κατά την ημέρα της γιορτής του αγίου, με το παλαιό ημερολόγιο, στις 6 Μαΐου.