1 Ιουλίου 1941: Η απελευθέρωση των κομμουνιστών από τις κατοχικές δυνάμεις!

Η απελευθέρωση των κομμουνιστών που ήταν κρατούμενοι στην Ακροναυπλία έλαβε χώρα την 1η Ιουλίου 1941 από την γερμανική διοίκηση των φυλακών, ύστερα από παρέμβαση της Βουλγαρικής πρεσβείας. Η Βουλγαρία ήταν μέλος του άξονα και μια από τις τρεις δυνάμεις κατοχής της ελληνικής επικράτειας κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η αποφυλάκιση έγινε προκειμένου να βοηθηθεί η βουλγαρική αυτονομιστική δραστηριότητα στη Μακεδονία, βασιζόμενη σε θέση του 3ου συνεδρίου του ΚΚΕ το 1924 σχετικά με την ανεξαρτησία της Μακεδονίας. Είχε αντίθετα από τα αναμενόμενα αποτελέσματα, καθώς οι περισσότεροι αποφυλακισμένοι συμμετείχαν στην αντίσταση ως μέλη του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ. Τουλάχιστον πέντε από τους είκοσι εφτά εκτελέστηκαν αργότερα από τις δυνάμεις κατοχής.

Οι συνθήκες αποφυλάκισης

Οι βουλγαρικές αρχές, με κίνητρο τον προσεταιρισμό των δίγλωσσων της Μακεδονίας, προσπάθησαν να παρουσιάσουν ότι οι έχοντες βουλγαρική συνείδηση ήταν η πολυπληθέστερη ομάδα της Μακεδονίας. Με αποδεικτικό μέσο την απλή δήλωση βουλγαρικής ιδιότητας, κανονίστηκε η απελευθέρωση 27 κομμουνιστών από τους εκατοντάδες πολιτικούς κρατούμενους που είχαν παραδοθεί από την ελληνική κυβέρνηση στις γερμανικές αρχές.

Μερικοί από τους κρατούμενους απλώς γνώριζαν τη γλώσσα ή κάποιες λέξεις της. Σύμφωνα με τον Γιάννη Ιωαννίδη, μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ την εποχή αυτή και έγκλειστο στην Ακροναυπλία, η απελευθέρωση ρυθμίστηκε από τον ίδιο και άλλα στελέχη του ΚΚΕ. Αυτοί που απελευθερώθηκαν από τις φυλακές της Ακροναυπλίας με επέμβαση της τότε βουλγαρικής κυβέρνησης ήταν οι εξής.

Οι αποφυλακισμένοι

1. Ανδρέας Τσίπας, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ.
2. Ανδρέας Τζήμας ή Βασίλης Σαμαρινιώτης, Βλάχος, βουλευτής του ΚΚΕ το 1936 και ιδρυτικό μέλος του ΕΛΑΣ.
3. Κώστας Λαζαρίδης, ανώτατο στέλεχος του ΚΚΕ γραμματέας του ΕΕΑΜ, μέλος της Κ.Ε. του ΚΚΕ. Εκτελέστηκε από τους Γερμανούς στην Καισαριανή.
4. Λάζαρος Ζησιάδης ή Τερπόφσκι. Εκτελέστηκε από την εθνικιστική οργάνωση ΕΚΑ το 1943.
5. Ζήσης Δελιόπουλος, μέλος της ΑΕ του ΚΚΕ Καστοριάς. Φυλακίστηκε από τους Ιταλούς στη Θεσσαλονίκη. Λοχαγός του ΔΣΕ στον συμμοριτοπόλεμο και μέλος του ΝΟΦ. Πέθανε στα Σκόπια.
6. Ζήσης Καλλιμάνης από το Καλλοχώρι. Σκοτώθηκε το 1942 από τους Ιταλούς στο Πελεκάνο Κοζάνης, ενώ ο συνοδός του Ανδρέας Τζήμας κατάφερε να σωθεί. Μέλος της Π.Ε του ΚΚΕ στα Γρεβενά. Λανθασμένα συγχέεται με τον συγγενή του Πασχάλη Καλλιμάνη, μέλος της Οχράνα.
7. Αναστάσιος Καρατζάς, γραμματέας της ΠΕ του ΚΚΕ Κατερίνης. Συνελήφθη το 1942 σε γιάφκα όπου βρισκόταν μαζί με τον Πέτρο Κέντρο (ο οποίος κατάφερε να ξεφύγει), και τον εκτέλεσαν σε αντίποινα οι Γερμανοί στις 23/5/1942.
8. Πέτρος Κέντρος (Αρβανιτόβλαχος στην καταγωγή). Τυπογράφος στον παράνομο μηχανισμό του ΚΚΕ. Επικηρύχθηκε από τους Γερμανούς μετά από τη συμπλοκή στην παράνομη γιάφκα όπου σκοτώθηκε ο Καρατζάς. Πέθανε στις 9/8/1946.
9. Λάμπρος Μόσχος, μέλος της ΑΕ της ΚΕ του ΚΚΕ Καστοριάς. Εργάστηκε στον εκδοτικό μηχανισμό του ΕΑΜ. Πέθανε στη Βουλγαρία. Συμμετείχε στο ΣΝΟΦ και αργότερα στο ΝΟΦ.
10. Κυριάκος Πυλάης, Α’ γραμματέας της ΠΕ Φλώρινας, μέλος του ΣΝΟΦ, σύμβουλος ΠΕΕΑ (της λεγόμενης «κυβέρνησης του βουνού» του ΚΚΕ). Πολιτεύτηκε με την ΕΔΑ.
11. Αθανάσιος Πέικος. Εργάστηκε στον εκδοτικό μηχανισμό του ΚΚΕ στη Ρουμανία.
12. Λάζαρος Μποζίνης. Σύμφωνα με το στέλεχος του ΚΚΕ, Βασίλη Μπαρτζιώτα, στάλθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Γερμανία.
13. Δέλιος Παπανεδέλκος (από το Μεταλλικό Κιλκίς) ο οποίος είχε γυναίκα Γερμανίδα. Αποφυλακίστηκε πρώτος και έκανε τις συνεννοήσεις. Υπήρξε στέλεχος στην Βουλγαρική Λέσχη Θεσσαλονίκης.
14. Διαμαντής Νταλής ή Τσιτσίνας, ελληνόφωνος Πόντιος, γραμματέας της ΠΕ Κοζάνης του ΚΚΕ και σύμβουλος ΠΕΕΑ. Το 1945 φυλακίστηκε για 20 χρόνια. Πέθανε στη Θεσσαλονίκη.
15. Νικόλαος Σωτηρίου.
16. Μιχάλης Σκουπακίδης, οδηγός από τη Θεσσαλονίκη. Σκοτώθηκε σε τροχαίο ατύχημα το 1964 στη Θεσσαλονίκη, μαζί με το στέλεχος του ΚΚΕ, Χρήστο Κανάκη.
17. Νικόλαος Χαϊβανίδης. Σύμφωνα με τον Διαμαντή Τσιτσίνα, εκτελέστηκε αργότερα. Αναφέρεται και ως Kαϊβανίδης.
18. Ρούσος ή Ρουσαλήμ ή Ιεροσόλυμος Χαριζάνης, στέλεχος του ΚΚΕ. Πιάστηκε από τους Γερμανούς στις 24 Αυγούστου του 1941, ενώ το όπλο του έπαθε αφλογιστία, σε προσπάθεια του μαζί με άλλους να ανατινάξουν βαρέλια με καύσιμα των γερμανικών δυνάμεων. Εκτελέστηκε στις 31/12/1941.
19. Εμμανουήλ Καζαντζής.
20. Κωνσταντίνος Λάμπρου.
21. Δημήτριος Λέσκας.
22. Φώτιος Ουρούζης.
23. Παντελής Τζήκας, γραμματέας κομματικής οργάνωσης,αρχειομαρξιστικών καταβολών. Εκτελέστηκε στις 21-10-1943 στο Καϊμακτσαλάν από τον ΕΛΑΣ.
24. Ιωάννης Κωνσταντινίδης, τσαγκάρης από τη Δράμα.
25. Θεόδωρος Ευθυμιάδης, πρόσφυγας από το Ικόνιο της Μικράς Ασίας, γραμματέας της ΠΕ Φλώρινας του ΚΚΕ. Υποβιβάστηκε τον καιρό του Εμφυλίου, για άσεμνη συμπεριφορά.
26. Λάζαρος Αδαμόπουλος ή Δαμόπουλος ή Γκρόσδος, γραμματέας της Κ.Ο του ΚΚΕ Λάρισας, και γραµµατέας του ΣΝΟΦ Καστοριάς το 1944.
27. Εμμανουήλ Χαραλάμπους.

Αντιδράσεις από τις Ελληνικές και κατοχικές αρχές

Οι ελληνικές αρχές, μόλις πληροφορήθηκαν το γεγονός, ήρθαν σε επαφή με τις κατοχικές δυνάμεις ζητώντας εκ νέου την σύλληψη των 27. Σε επιστολή του στις 27-8-1941 το ελληνικό Υπουργείο Δημόσιας Τάξης προς τους Ιταλούς ζητούσε πληροφόρηση για το αν έχουν ληφθεί εντολές για την σύλληψή τους, ώστε να εκδώσει εντάλματα. Στις 9-9-1941 η κυβέρνηση Τσολάκογλου απέστειλε ρηματική διακοίνωση στον Γερμανό επιτετραμμένο, Άλτενμπουργκ, στο οποίο ζητούσε τη σύλληψή τους. Μετά από συνεννοήσεις μεταξύ Γερμανών και Ιταλών, ο Άλτενμπουργκ στις 15-9-1941 γνωστοποίησε την αποδοχή του αιτήματος της κατοχικής κυβέρνησης. Μερικοί από τους αποφυλακισθέντες συνελήφθησαν εκ νέου και κλείστηκαν πάλι σε φυλακές. Χάρη σε αυτή την παρέμβαση του Τσολάκογλου δόθηκε ένα σημαντικό χτύπημα στα σχέδια Βουλγαρίας χρησιμοποιήσει τους κομμουνιστές ως πράκτορες των συμφερόντων της στη Μακεδονία.