Οι Επίστρατοι, επίσημος τίτλος Πανελλήνιος Σύνδεσμος Εφέδρων [Π.Σ.Ε.], είναι εθνικιστική φιλομοναρχική οργάνωση, «αυτόνομο λαϊκό κίνημα με εθνικούς στόχους» με στρατιωτική δομή και χαρακτηριστικά, η πρώτη μαζική πολιτική & κοινωνική κινηματική οργάνωση απλών πολιτών στην Ελλάδα. Τάχθηκε κατά της ξενικής επεμβάσεως στα εσωτερικά πολιτικά πράγματα, ωθώντας και την ηγεσία του σε αντίσταση εναντίον των προστάτιδων δυνάμεων. Ιδρύθηκε τον Οκτώβριο του 1915 από αποστρατευμένους βετεράνους των Βαλκανικών Πολέμων και εξαπλώθηκε με ταχύτατους ρυθμούς σε κάθε γωνιά της Ελλάδος, παράλληλα με την υποχρεωτική γενική αποστράτευση που είχε επιβάλει η συμμαχία της Αντάντ στο βασιλιά Κωνσταντίνο Α’. Ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Εφέδρων διαλύθηκε -επισήμως- τον Ιανουάριο του 1917.
1916
Οι χώρες που συμμετείχαν στην Αντάντ απαίτησαν από τον Βασιλιά Κωνσταντίνο Α’ τον αφοπλισμό του συνόλου των Ελληνικών ενόπλων δυνάμεων. Ο Κωνσταντίνος αποδέχτηκε το αίτημα, όμως, συγχρόνως, έδωσε εντολή οι έφεδροι που απολύονται να οργανώνονται σε συνδέσμους. Στις 17 Αυγούστου του 1916 εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη -υπό τις ευλογίες της Αντάντ- κυβέρνηση υπό τον Βενιζέλο, η αποκαλούμενη κυβέρνηση Εθνικής Αμύνης. Στο τέλος του καλοκαιριού του 1916, στην Ελλάδα υπήρχαν δύο αντίπαλα κέντρα εξουσίας, όπως αποτυπώθηκε γεωγραφικά με τον διαμοιρασμό της Ελλάδος σε «κράτος των Αθηνών» υπό τον βασιλιά Κωνσταντίνο Α’ και «κράτος της Θεσσαλονίκης»
Δημιουργία Συνδέσμων Επιστράτων
Ο έφεδρος λοχίας και δικηγόρος Αθηνών Γεώργιος Καμαρινός φέρεται να είναι αυτός που συνέλαβε και υλοποίησε την ιδέα της οργανώσεως όλων των ανά την επικράτεια επιστρατευμένων εφέδρων και τον Οκτώβριο του 1915 υλοποίησε την ιδέα του από κοινού με άλλους ομοϊδεάτες του.
Οι Επίστρατοι, φιλοβασιλική και παραστρατιωτική οργάνωση, αποτέλεσε την πρώτη μαζική πολιτική οργάνωση στην Ελλάδα κατά των φιλελεύθερων αστών και της ξένης επέμβασης και συγγένευε με τα φασιστικά και πρωτοφασιστικά, κυρίως, κινήματα των άλλων χωρών της εποχής. Στην Φοιτητική Φάλαγγα των Επιστράτων συμμετείχε και ο ποιητής Καρυωτάκης
Ιδρύθηκε εν μέσω του Εθνικού Διχασμού στην Αθήνα τον Ιούνιο του 1916 ταυτόγχρονα με την κήρυξη της αποστράτευσης που είχε απαιτήσει η Αντάντ Το πρακτικό ιδρύσεως του Συνδέσμου υπογράφηκε στις 30 Μαΐου 1916 από τα πρώτα είκοσι ιδρυτικά του μέλη σύμφωνα με τον νόμο περί σωματείων. Μεταξύ των μελών του ήταν και ο Πέτρος Γιάνναρος, εκδότης και δημοσιογράφος, ιδρυτής της εφημερίδος «Εσπερινή» των Αθηνών. Οργανωτής και καθοδηγητής των Επιστράτων θεωρείται ο Ιωάννης Μεταξάς. Η δημιουργία του Συνδέσμου παρουσίαζε σημαντικές πολιτικές και οργανωτικές ομοιότητες με τα ιταλικά, γερμανικά και αυστριακά πρωτοφασιστικά κινήματα, όπως:
- Η απέχθεια των μελών του για τον κοινοβουλευτισμό και την Δημοκρατία, καθώς οι επικεφαλής τους διάκεινται φιλικά προς τον αντικοινοβουλευτισμό, τον αντιφιλελευθερισμό και είναι προφανής η απέχθεια τους προς την ιδέα της Δημοκρατίας σαν κάτι καταστροφικό για το Έθνος. «Με την ανακήρυξιν της Δημοκρατίας θα γίνωμεν απλούστατα λαός άνευ ιδέας, η νόθος και έκφυλος φωνή της Ανθρωπότητος και οι Ισραηλίται των Εθνών!», αναφέρει κείμενο των επιστράτων τον Οκτώβριο 1916.
- Η συγκρότηση του Συνδέσμου κυρίως από μέλη με μικροαστική καταγωγή.
Σύμφωνα με την διήγηση Γάλλου διπλωμάτη που υπηρετούσε τότε στην Ελλάδα: «Ἡ ἀθηναϊκὴ κοινωνία χωρίζεται σὲ βενιζελικοὺς καὶ ἀντιβενιζελικούς· καὶ εἶναι εὔκολο νὰ τοὺς ξεχωρίσει κανείς: Οἱ βενιζελικοὶ εἶναι κομψὰ ντυμένοι, ἐπειδὴ εἶναι πλούσιοι· οἱ βασιλόφρονες κακοντυμένοι, γιατὶ εἶναι φτωχοί».
