Το σύστημα πώλησης όπλων που δημιούργησε ο Σερ Μπαζίλ Ζαχάρωφ γνωστό ως «σύστημα Ζαχάρωφ», αποτελεί το επικρατέστερο σύστημα έως σήμερα. Μετά τη Συνθήκη του Βερολίνου, το 1878, η χρονική συγκυρία ήταν ιδανική για πωλήσεις όπλων. Τότε, ο Ζαχάρωφ δούλευε με ποσοστά επί των πωλήσεων. Ο ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897, ο πόλεμος Ιαπωνίας-Κίνας και οι ευρωπαϊκοί πόλεμοι στην Αφρική ήταν ευκαιρίες τις οποίες ο Ζαχάρωφ εκμεταλλεύτηκε στο έπακρο και οι οποίες του επέφεραν τεράστια κέρδη, αλλά και γνωριμίες σε διπλωματικούς και στρατιωτικούς κύκλους. Η τακτική πωλήσεων που ακολουθούσε ήταν εξαιρετικά έξυπνη, πούλησε στην Ελλάδα ένα υποβρύχιο Nordenfelt, παρουσίασε κατόπιν την αγορά αυτή στην Τουρκία ως απειλή και της πούλησε δύο! Απευθύνθηκε στη Ρωσία και, δημιουργώντας την εντύπωση θαλάσσιου υπερεξοπλισμού νότια της Μαύρης Θάλασσας, πούλησε και σε αυτήν άλλα δύο υποβρύχια.
Μετά τη δημοσίευση, το 2005, απόρρητων εγγράφων του Foreign Office των ετών 1873-1939, προέκυψαν στοιχεία ότι ο Ζαχάρωφ εργάστηκε ως πράκτορας της Βρετανίας προκειμένου να οδηγήσει την Ελλάδα να μπει στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ (Entente) (Βρετανία – Γαλλία – Ρωσία). Για τις υπηρεσίες του αυτές του απονεμήθηκε ο τίτλος του Sir. Σε επιστολή τού Ζαχάρωφ προς τον σύνδεσμό του με τον Βρετανό πρωθυπουργό αναφέρει ότι για δωροδοκίες στην Ελλάδα χρειάζονταν 1,5 εκατ. λίρες Αγγλίας. Με τα χρήματα αυτά θα επιδίωκε να εξαγοράσει 45 Έλληνες βουλευτές. Ο Βρετανός πρωθυπουργός δέχτηκε αυτές τις προτάσεις, όπως αναφέρεται σε έγγραφο της 11 Δεκ. 1915 και έδωσε χρήματα στον Ζαχάρωφ – μέσω της Barclay’s Bank. Με τα χρήματα αυτά ο Ζαχάρωφ χρηματοδότησε, μεταξύ άλλων, την ίδρυση του Εκδοτικού Οίκου των Φιλελευθέρων. Το 1916, επειδή ακόμα δεν είχε επιτευχθεί η είσοδος της Ελλάδας στον πόλεμο, πέτυχε νέα γαλλοβρετανική χρηματοδότηση του Κόμματος των Φιλελευθέρων με επιπλέον 5.000.000 δραχμές για προεκλογικά έξοδα. Η κυβέρνηση Βενιζέλου, του 1917-1920, τίμησε τον Ζαχάρωφ με το παράσημο του Σταυρού του Σωτήρος.
Όπως διαβάζουμε σε μελέτη που αξιοποίησε τα σχετικά γαλλικά αρχεία, μεσολαβητής ανάμεσα στον Βενιζέλο και τον Ζαχάρωφ εκείνη την εποχή ήταν «κάποιος Αβέρωφ» (Christos Theodoulou, «Greece and the Entente», ΙΜΧΑ, Θεσ/νίκη 1971, σ. 191). Ο λόγος για τον Γεώργιο Αβέρωφ (1886-1928), στενό συνεργάτη του Βενιζέλου και μετέπειτα πρόεδρο της Επιτροπής Ολυμπιακών Αγώνων, από το αρχείο του οποίου είναι και η επιστολή που παραθέτω παρακάτω. Πρόκειται για επιστολή του προς τον Ζαχάρωφ, τον Μάιο του 1916, σχετική με τη χρηματοδότηση των Φιλελευθέρων. Αντικείμενό της, η αγορά γραφείων του κόμματος τα οποία θα χρησίμευαν και σαν κατοικία του ίδιου του Βενιζέλου. Ο τελευταίος φέρεται να αρνείται μια τέτοια «δωρεά» προς το πρόσωπό του, να την αποδέχεται όμως για λογαριασμό του κόμματος. Από το περιεχόμενο του ίδιου φακέλου γνωρίζουμε πως ο Ζαχάρωφ ενέκρινε τελικά την αγορά με συνθηματικό τηλεγράφημά του (30.5/12.6.1916) κι ότι την επομένη, «κατόπιν συνεννοήσεως» με τον βενιζελικό δικηγόρο Ιωάννη Αθανασάκη, υπογράφηκαν τα σχετικά χαρτιά στο όνομα του Αβέρωφ. Σκοτεινή παραμένει, ωστόσο, η συνέχεια της υπόθεσης. Το σίγουρο είναι ότι η διχοτόμηση της Ελλάδας, τρεις μήνες αργότερα, κατέστησε μάλλον δευτερεύουσες αυτού του είδους τις επιστολές ντοκουμέντα του Αβέρωφ προς τον Ζαχάρωφ..
Γεώργιος Αβέρωφ προς Μπάζιλ Ζαχάρωφ (Μάιος 1916)
«Αξιότιμε Φίλε κ. Ζαχάρωφ
Συμφώνως με την εκφρασθείσαν προς με επιθυμίαν σας κατά την εν Monte Carlo συνάντησίν μας, σπεύδω σήμερον μετά πάροδον τριών μηνών από της στιγμής εκείνης ν’ αποστείλω υμίν εσωκλείστως συνοπτικήν κατάστασιν της διαχειρίσεως των ποσών τα οποία τόσον γενναιοφρόνως εθέσατε εις την διάθεσιν της επιτροπής του κόμματος των Φιλελευθέρων.
Εκ της καταστάσεως ταύτης θέλετε ίδη τα μέχρι τέλους Απριλίου πεπραγμένα. Τα αποτελέσματα είναι πράγματι ικανοποιητικότατα, διότι aι τελευταίαι εκλογικαί επιτυχίαι και η λαμπρά στάσις του Τύπου μέχρι σήμερον και η εν γένει ευχάριστος θέσις του κόμματος των Φιλελ[ευθέρων] οφείλονται εν μέρει τουλάχιστον εις την υλικήν ταύτην υποστήριξιν.
Εντούτοις το μέχρι σήμερον δαπανηθέν ποσόν δεν είναι υπέρογκον και τούτο διότι η διαχείρισις εγένετο μετά πολλής φειδούς και νοικοκυροσύνης και διότι η επιτροπή έχει υπ’ όψιν της διά του γενναίου ποσού το οποίον εθέσατε εις την διάθεσίν της να επαρκέση εις όλας τας ανάγκας και υποχρεώσεις του κόμματος μέχρι του τέλους 1916 και εις την αγοράν ακόμη της οικίας ήτις συμφώνως προς τας επιθυμίας σας θα δωρηθή εκ μέρους υμών προς τον Πρόεδρόν μας κ. Βενιζέλον.
Επί του ζητήματος τούτου οφείλω να σας γνωρίσω τα εξής. Μόνον προ τριών ημερών, κατόπιν πολλών διαπραγματεύσεων, κατόρθωσα να υπογράψω προκαταρκτικόν συμβόλαιον (option) το οποίον λήγει την 30ήν Μαΐου V.J. [με το παλιό ημερολόγιο] ή 12 Ιουνίου N.J. [με το νέο ημερολόγιο], δι’ ου δυνάμεθα ν’ αγοράσωμεν την οικίαν αντί 400 χιλ. δραχμών. Το ποσόν είνε αληθώς υπέρογκον: κατά την εν Monte Carlo δε συνάντησίν μας υπελόγιζα τούτο εις δρ. 280 χιλιάδας. Η απότομος όμως υπερτίμησις των οικιών και οικοπέδων ενταύθα καθιστά την τιμήν των 400 χιλ. και πάλιν συμφέρουσαν. Επειδή όμως πρόκειται πάντοτε περί διαθέσεως μεγάλου ποσού επροτίμησα την υπογραφήν μόνον προκαταρκτικού συμβολαίου option, δεν θαπροβώ δε εις το οριστικόν συμβόλ[αιον] αγοράς επ’ ονόματί σας ή μη μόνον όταν λάβητε την καλοσύνην να μοι γνωρίσητε την έγκρισίν σας τηλεγραφικώς διά των λέξεων va bien προ της λήξεως της option ήτοι 12 Juin N.J. [12 Ιουνίου με το νέο ημερολόγιο].
Η μεγάλη δυσχέρεια εις το ζήτημα τούτο προέρχεται από την επίμονον άρνησιν του Προέδρου μας κ. Βενιζέλου να δεχθή προσωπικώς μίαν τόσον μεγάλην δωρεάν, καίτοι αναγνωρίζει την μεγάλην χρησιμότητα και απόλυτον ανάγκην της εγκαταστάσεως των γραφείων του κόμματος και των εφημερίδων μας εις ευπρεπές οίκημα, εις διαμέρισμα του οποίου και να κατοική.
Κατά την εμήν γνώμην η δυσχέρεια αύτη δύναται να αρθή ευκόλως εάν την δωρεάν κάμητε υμείς ή προς το κόμμα των Φιλελευθέρων ή κάλλιον προς τον κ. Βενιζέλον ως αρχηγόν του κόμματος των Φιλελευθέρων: τοιουτοτρόπως ο κ. Βενιζέλος θα έχει την χρήσιν της οικίας εφ’ όσον ζη, κατόπιν δε θα περιέρχεται αύτη εις το κόμμα.
Μίαν ταύτην λύσιν προτεινομένην παρ’ ημών, έχω την εντύπωσιν ότι θ’ αποδεχθή ο κ. Βενιζέλος, λύεται δε ούτω το σπουδαίον τούτο ζήτημα, μεγίστης δι’ ημάς σημασίας διότι εδραιούται πλέον και οργανούται οριστικώς, συμφώνως με τα εν Αγγλία κρατούντα, το μέγα τούτο κόμμα των Φιλελευθέρων, του οποίου υμείς θα είσθε ο μέγας ευεργέτης».
(ΕΛΙΑ, Αρχείο Γ. Αβέρωφ, φ. 1.2)
Τελικά η κατοικία του Βενιζέλου επεστράφη στην Αγγλία και είναι η σημερινή κατοικία του…Άγγλου πρέσβη!
Μοιραίος ήταν για τον Ελληνισμό ο Μπαζίλ Ζαχάρωφ, που δεν ήταν Εληνικής καταγωγής τα χρόνια 1921 -1922. Η Πατρίδα μας ήταν σε δεινή οικονομική κατάσταση και υπήρχε σοβαρό πρόβλημα εφοδιασμού του Στρατού μας σε όπλα, κανόνια, όπλα, πυρομαχικά , βλήματα πυροβόλων. Η Αθήνα ζήτησε την βοήθεια του Ζαχάρωφ, μεγάλου εμπόρου όπλων, που είχε στο πρόσφατο παρελθόν χρυσοπληρώσει η Ελλάδα. Ανταπόκριση ουδεμία …. Η κρίσιμη επίθεση στα υψώματα του Καλέ Γκρότο έγινε με ελλιπή κάλυψη πυροβολικού.
